Nieuwe wegen voor de publieke sector

Op 24 november jl hebben we met leden van de afdelingen Franekeradeel, Het Bildt en Harlingen gediscussieerd over de ontwerp resolutie “Nieuwe wegen voor de publieke sector”.

Aan de hand van een zevental stellingen hebben we geanimeerd over dit onderwerp gesproken. Hieronder een impressie van de inhoud, de verzamelde opmerkingen en conclusies.

Leeswijzer:

Achter de letters A tot en met E zijn uit de resolutie de opdrachten aan onze volksvertegenwoordigers verwoord, daaronder heel kort wat we met die opdracht willen, vervolgens de stelling of stellingen bij dat onderdeel en de opmerkingen die door de leden zijn genoemd.

A. De eerste opdracht aan onze volksvertegenwoordigers en bestuurders luidt: maak werk van samenredzaamheid.

Wat willen we?
De publieke sector moet aansluiten bij de behoeften van de gebruiker, solidariteit weer bevorderen, efficiënt zijn, goede waar leveren en betaalbaar zijn. De overheid krijgt daarbij een andere rol. In plaats van zelf alles uit te voeren, moet de overheid mensen helpen om zelf de regie in handen te nemen. De overheid moet ook controleren.
Regelmatig kijken of er nog goed werk geleverd wordt en of de druk op de omgeving niet te groot is. Een goede publieke sector komt tot stand door een overheid die niet terugtreedt maar optreedt. Een publieke sector die gebaseerd is op de eigen kracht van mensen en op de solidariteit van hun omgeving.

Stelling 1
We moeten niet de illusie hebben dat een persoonlijk netwerk alles kan oplossen

Opmerkingen:
-      100% juist
-      Het persoonlijke netwerk is in de jaren veel kleiner geworden
-      Sterke individualisering
-      Emancipatie – beide partners werken
-      Eenzaamheid is groter geworden (Wat kunt u zelf doen?)
-      Gezinnen meer verspreid
-      Kerken verliezen veel terrein
-      PGB’s ter discussie
-      Stelling 1 is juist, kan alleen kortstondig
-      Een tijdelijke oplossing
-      Persoonlijk netwerk kan altijd alles oplossen, maar niet iedereen heeft een goed netwerk of helemaal geen netwerk
-      Daarnaast moet professionele hulp altijd beschikbaar zijn

Conclusie: we zijn het eens met de stelling en uit de opmerkingen valt te halen dat de beschrijving in de conceptresolutie door ons wordt ondersteund

B. De tweede opdracht aan onze volksvertegenwoordigers en bestuurders luidt:  organiseer de nabijheid.

Wat willen we?
Hoe de publieke zaak georganiseerd wordt, is voor ons geen principekwestie. We hanteren de stelregel: het mag groot of klein zijn, als het maar nabij is. Nabijheid is een keuze, een kwestie van organisatie. Het gaat ons om de nabijheid voor gebruikers. Ouders en leerlingen willen geen anonieme onderwijsinstelling, ze willen een betrokken leraar. Een slachtoffer van diefstal wil geen bureaucratische afhandeling van zijn aangifte maar een betrokken politieagent. Ook de nabijheid van het management voor de professional is van belang. Niets is zo funest voor de prestaties van een instelling als een diepe kloof van wantrouwen tussen de top en de werkvloer.
Een gedeelde missie, onderlinge betrokkenheid en wederzijds vertrouwen zijn noodzakelijke voorwaarden voor succes.
Een organisatie mag daarom best de schaal van het dorp of de stad overstijgen. Zolang de voorzieningen in nabijheid van gebruikers georganiseerd kan worden. Gebruikers en personeel moeten zich gekend weten, zodat ze niet verzuipen in anonimiteit. Voorzieningen moeten waar mogelijk lokaal, in de wijk of in de buurt geworteld zijn en kleinschalig georganiseerd worden. Niet een anonieme manager op afstand, maar een leidinggevende van de instelling zelf moet zeggenschap hebben over het onderwijs, de zorg of de veiligheid in de buurt. Als dat kan binnen een groter verband, prima. Als dat niet kan, is de schaal te groot.

Stelling 2
Schaalvergroting is noodzakelijk om de publieke sector betaalbaar te houden; de negatieve effecten daarvan horen er nu eenmaal bij

Opmerkingen:
-      schaalvergroting is niet efficiënter
-      maatschappelijk rendement
-      niet alles is toe te rekenen
-      schaalvergroting is geen op zich, maar soms een oplossing
-      kleinschaligheid binnen de grootschaligheid organiseren
-      niet vervreemden van waarvoor je als organisatie bedoeld bent
-      weg met de bovenlagen
-      ongenuanceerde stelling, maar zeker niet mee eens

Conclusie:Publieke voorzieningen mogen groot- of kleinschalig zijn, zolang ze maar nabij en toegankelijk zijn. De stelling wordt niet onderschreven. De onderliggende tekst staan we achter.

C. De derde opdracht aan onze volksvertegenwoordigers en bestuurders luidt:  biedt de publieke sector een hoge morele standaard.

Wat willen we?
We willen een nieuw sociaal contract. Een contract tussen verantwoordelijke, dienstbare en sobere bestuurders en politici aan de ene kant en betrokken burgers aan de andere kant. Rechten heb je zolang je plichten nakomt.
Bestuurders en politici zijn verantwoordelijk voor goede, de toegankelijke, wederkerige en betaalbare publieke voorzieningen.
Ze moeten aanspreekbaar zijn op hun doen en laten.
Ze kunnen door de samenleving ter verantwoording geroepen worden
Ze moeten open zijn over hun handelen.
Politici en bestuurders moeten dienstbaar zijn aan de samenleving. Doorschuiven van verantwoordelijkheden (‘dat is niet mijn portefeuille’) is taboe. Klachten moeten als gratis advies beschouwd worden. Bestuurders en politici dienen dan ook sober te zijn. Salariëring in de publieke sector is altijd onder de balkenendenorm. Van gouden handdrukken en bonussen is geen sprake. Wachtgeldregelingen dienen sober te zijn en op naleving van de sollicitatieplicht hoort stevig toezicht.
Van burgers verwachten we betrokkenheid bij de samenleving en het besef dat vrijheid, verantwoordelijkheid en solidariteit hand in hand gaan. Het recht op vrijheid bestaat bij de plicht je te gedragen en de wetten en de regels van dit land te respecteren. Op solidariteit van anderen mag je alleen rekenen als je zelf ook een bijdrage levert.

Stelling 3
Mensen die misbruik maken van publieke voorzieningen (bijvoorbeeld zwartwerkers met een uitkering) moeten veel harder worden gestraft

Opmerkingen:
-      misbruik scherper definiëren
-      in sociale uitkering, dan vrijwilligerswerk
-      gescheiden en dan weer samenwonen. Dat wel straffen
-      niet hard maar consequent
-      misbruik aanpakken betekent ook opnieuw kijken naar de redelijkheid van de regels
-      maatwerk in de maatregelen

Conclusie: Bij zo’n stelling wordt snel gedacht aan misbruik onder aan de ladder (geeft het voorbeeld ook aan), maar ook bovenaan de ladder wordt misbruik gepleegd. Dat maakt de stelling genuanceerder en gezien de opmerkingen is men het wel eens met strafmaatregelen cq goede aanpak

Stelling 4
Mensen zijn verplicht elkaar aan te spreken op hun gedrag wanneer ze gebruik maken van de publieke ruimte

Opmerkingen:
-      openbare ruimte is van iedereen
-      je bent als burger geen ordebewaarder
-      belangrijk is hoe en wat
-      bevordert gemeenschapszin – sociale cohesie
-      verplichten vergroot het verantwoordelijkheidsgevoel niet

Conclusie: Eerste opmerking zou kunnen betekenen dat je dus ook alles mag. De tweede opmerking neigt naar: je bent een individu tussen allemaal (andere) individuen. De vierde en vijfde opmerking sluiten aan bij de tekst in de resolutie: Van burgers verwachten we betrokkenheid bij de samenleving en het besef dat vrijheid, verantwoordelijkheid en solidariteit hand in hand gaan. Het recht op vrijheid bestaat bij de plicht je te gedragen en de wetten en de regels van dit land te respecteren. Op solidariteit van anderen mag je alleen rekenen als je zelf ook een bijdrage levert. Daar kunnen we niet tegen zijn.

D. De vierde opdracht aan onze volksvertegenwoordigers en bestuurders luidt: terug naar de kerntaken.

Wat willen we?
Dat publieke instellingen maar één prioriteit kennen, te weten het publieke doel wat ze nastreven. Niets meer en niets minder.
Daarbij rust geen taboe op commerciële activiteiten. Ze moeten wel aantoonbaar publieke doelen dichterbij brengen. De risico’s moeten verwaarloosbaar zijn. Het moet in één zin uit te leggen zijn waarom een commerciële activiteit bijdraagt aan het publieke doel van de organisatie.

Stelling 5
Publieke instellingen moeten zich houden aan de wettelijk bepaalde kerntaak. Er mag geen ruimte zijn voor nevenactiviteiten

Opmerkingen:
-      kerntaken opnieuw formuleren
-      organisaties moeten zorgplicht hebben
-      geen commerciële activiteiten
-      meerdere organisaties werkzaam bij één cliënt -> één organisatie moet dan de regie voeren
-      als niet iedere instelling zich houdt aan de kerntaken wordt het chaos
-      als je publieke taken door de markt laat organiseren, loop je het risico dat de organisatie zich als ondernemer gedraagt

Conclusie: Rust er bij de leden toch een taboe op commerciële activiteiten? De tekst van de resolutie lezende, dat commerciële activiteiten die direct voortvloeien uit de kerntaak, moeten kunnen, geeft volgens de conclusie trekker geen problemen.

E. De vijfde opdracht aan onze volksvertegenwoordigers en bestuurders luidt:  Kwaliteit afdwingen

Wat willen we?
Voor de Partij van de Arbeid hoeven betere en toegankelijker publieke diensten niet per definitie meer geld te kosten. Goede voorzieningen zijn er in vele gedaanten. Ze vallen niet te rangschikken aan de hand van het gemiddelde opleidingsniveau van de medewerkers of van de output. Ook de stagiair van bureau Frontlijn kan, met goede begeleiding en een duidelijk mandaat, excellente diensten verlenen.
We zoeken voortdurend naar manieren om meer waar voor ons geld te krijgen. Vetzucht van de overheid is fnuikend voor het streven naar een betere organisatie van publieke diensten. Daarom gaan we vetzucht te allen tijde tegen. Een voortdurende zoektocht naar de beste manier om geld te besteden, lokt innovatie uit, werkt motiverend en houdt de publieke sector vitaal. Sociale innovatie moet vanzelfsprekend zijn. We breken met de heersende praktijk om vernieuwing in tijdelijke organisatievormen als pilots en projecten weg te organiseren. Sociale innovatie moet leidraad zijn van al het handelen in de publieke sector. De Partij van de Arbeid daagt haar bestuurders en politici uit om zichzelf steeds af te vragen: “als ik aan de andere kant van de balie stond, als mijn kind op die school zat, als mijn buurt aan het verloederen was, zou ik het dan ook zo organiseren?”

Stelling 6
Burgers moeten meer zeggenschap krijgen over publieke instellingen, zoals ziekenhuizen en woningcorporaties

Opmerkingen:
-      ja, maar hoe georganiseerd?
-      Tot hoever?
-      Bij woningcorporaties moeten de bewoners een sterke stem hebben
-      Geef bij ziekenhuizen patiëntenverenigingen stem
-      Zeggenschap is geen oplossing, het gaat veel meer om beperken van de macht
-      Huurdersvereniging meer invloed!
-      Overheid moet ziekenhuizen in de tang houden, gewone burgers lukt het niet om daar invloed op uit te oefenen
-      Het goed kunnen zeggen wat je van onderdelen van het beleid van de corporatie vindt

Conclusie: De resolutie geeft een antwoord op de gestelde vragen in de hieronder gestelde tekst:

Daarom moet de kloof worden overbrugd tussen de toezichthouder die de papieren werkelijkheid controleert en de gebruiker van de geleverde dienst. Juist patiënten, huurders, leerlingen en ouders weten als geen ander wat goed en fout gaat. De Partij van de Arbeid wil hun rol daarom versterken. Als zij hiervoor scholing willen krijgen dan wordt deze aangeboden. Inspraakorganen als medezeggenschapsraden, cliëntenraden en ouderraden krijgen het recht om een derde van de leden van de Raad van Toezicht voor te dragen.
Publieke instellingen krijgen de verplichting om jaarlijks een tevredenheidenquête onder gebruikers te houden.

Stelling 7
Mensen aan de voet van de organisatie die het in hun werk zwaar te verduren krijgen (verpleegster aan het bed, buurtregisseur), zouden meer moeten verdienen dan de eerste laag bureaubanen in dezelfde organisatie

Opmerkingen:
-      beter de mensen op de werkvloer betalen en geef die beroepen een hogere waardering. Ze kunnen heel goed bepalen wat nodig is.
-      Waarom alle kinderen naar de mavo?
-      Werknemers en bestuur in de zorg samen om de tafel om goede beloningsafspraken te maken
-      Het verschil tussen minimumsalaris en maximumsalaris binnen één organisatie in de publieke sector moet gemaximeerd worden
-      Dit is al zo, als management laag wordt bedoeld is  het een mooi streven, maar leiding geven aan mensen die meer verdienen?
-      Manager is faciliterend aan de professional

Conclusie: In het algemeen is het gestelde in de stelling in de praktijk al zo en daar waar dit niet zo is, moet het worden ingevoerd. Verschil in verantwoordelijkheid mag zichtbaar zijn in salariëring.

Freerk van der Hauw